Tương Ưng Bộ · SN 45.170
Kinh Tham Ái
Taṇhāsutta — bài thứ một trăm bảy mươi
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Tham Ái (Taṇhāsutta) là bài thứ mười của phẩm Tầm Cầu, và trong cùng một trang kinh còn có bài Khát Ái (Tasiṇāsutta) — hai danh sách gần như trùng nhau, chỉ khác một chữ.
Ba ái: dục ái, hữu ái, vô hữu ái.
Ba khát ái: khát ái dục lạc, khát ái sự hiện hữu, khát ái không hiện hữu.
Sự khác nhau giữa taṇhā và tasiṇā rất nhỏ: cùng gốc "khát", nhưng tasiṇā mạnh hơn — cái khát của người đang chết khát. Kinh đặt hai bản cạnh nhau như hai mức của cùng một cơn khát.
Điều đáng chú ý là cái thứ ba trong cả hai danh sách: vô hữu ái — khát vọng không còn tồn tại. Nó không phải sự buông bỏ; nó vẫn là một cơn khát, chỉ đổi hướng. Người ta vẫn đang đi tìm một chỗ để đứng, chỉ là chỗ ấy bây giờ là "không còn gì".
Kinh xếp nó cùng loại với hai cái kia, và đó là chỗ khó nghe nhất của bài.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Đạo (Maggasaṃyutta), tương ưng thứ 45.
Phẩm Tầm Cầu (Esanāpeyyālavagga) — phẩm thứ mười ba của Tương Ưng Đạo.
Kinh Tham Ái (Taṇhāsutta) — bài thứ một trăm bảy mươi.
"Này các tỳ-kheo, có ba ái.
Ba ấy là gì?
Dục ái, hữu ái, vô hữu ái —
đó là ba ái.
Để hiểu rõ, thấu hiểu trọn vẹn, tận diệt và đoạn trừ ba ái ấy, con đường tám nhánh cao quý cần được tu tập.
Con đường tám nhánh cao quý ấy là gì?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo tu chánh kiến — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh tư duy — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh ngữ — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh nghiệp — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh mạng — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh tinh tấn — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh niệm — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh định — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ.
Để hiểu rõ, thấu hiểu trọn vẹn, tận diệt và đoạn trừ ba ái ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập."
Kinh Tham Ái, bài thứ mười trong phẩm, đến đây là hết.
Kinh Khát Ái (Tasiṇāsutta)
Này các tỳ-kheo, có ba khát ái.
Ba ấy là gì?
Khát ái dục lạc, khát ái sự hiện hữu, khát ái không hiện hữu.
Để hiểu rõ, thấu hiểu trọn vẹn, tận diệt và đoạn trừ ba khát ái ấy, con đường tám nhánh cao quý cần được tu tập. Con đường ấy là gì?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo tu chánh kiến … cho đến tu chánh định — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ;
hướng đến sự dứt trừ tham, dứt trừ sân, dứt trừ si;
lấy bất tử làm chỗ nhập, lấy bất tử làm nơi đến, lấy bất tử làm cứu cánh; nghiêng về niết-bàn, dốc về niết-bàn, chảy về niết-bàn.
Để hiểu rõ, thấu hiểu trọn vẹn, tận diệt và đoạn trừ ba khát ái ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập."
Kinh Khát Ái, bài thứ mười một trong phẩm, đến đây là hết.
Phẩm Tầm Cầu, phẩm thứ mười ba, đến đây là hết.
Kệ tóm tắt phẩm (uddāna) — bốn câu ghi mười một bài.
Tầm Cầu, Kiêu Ngạo, Lậu Hoặc,
Hữu, Khổ Tánh, Chai Cứng;
Cấu Uế, Khốn Khổ và Cảm Thọ,
hai bài Tham Ái và Khát Ái."
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.