Tương Ưng Bộ · SN 45.55
Kinh Thành Tựu Như Lý Tác Ý
Yonisomanasikārasampadāsutta — bài thứ năm mươi lăm
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Thành Tựu Như Lý Tác Ý (Yonisomanasikārasampadāsutta) là bài thứ bảy của phẩm Mặt Trời, và nó đưa vào ẩn dụ quen thuộc một cái nền rất đặc biệt:
Rạng đông đi trước mặt trời; sự thành tựu như lý tác ý đi trước con đường tám nhánh.
Yoniso manasikāra — "tác ý như lý", "chú tâm đúng chỗ" — là một trong những chữ được nhắc nhiều nhất trong các bản chú giải, vì nó là cái quyết định cái gì được nhìn thấy. Cùng một chuyện xảy ra, người tác ý như lý thấy một sự thật; người tác ý không như lý thấy một lý do để bực mình.
Ở đây kinh gọi nó là sampadā — một sự thành tựu. Nghĩa là không phải "thỉnh thoảng chú tâm đúng", mà là cái khả năng ấy đã vững.
Và cái nền này đứng cuối danh sách bảy bài, sau giới, ý muốn, tự thân, kiến, không dễ duôi. Thứ tự ấy đáng để ngẫm: cái nhìn đúng chỗ là cái cuối cùng được thành tựu — nhưng cũng là cái đầu tiên phải có mặt.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Đạo (Maggasaṃyutta), tương ưng thứ 45.
Phẩm Mặt Trời (Sūriyapeyyālavagga) — phẩm thứ sáu của Tương Ưng Đạo.
Kinh Thành Tựu Như Lý Tác Ý (Yonisomanasikārasampadāsutta) — bài thứ năm mươi lăm.
"Này các tỳ-kheo, khi mặt trời mọc, cái đi trước, cái báo hiệu trước, chính là ánh rạng đông.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi con đường tám nhánh cao quý sắp sinh khởi nơi một vị tỳ-kheo, cái đi trước, cái báo hiệu trước, chính là sự thành tựu như lý tác ý.
Này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo đã thành tựu như lý tác ý thì có thể chờ đợi điều này: sẽ tu con đường tám nhánh cao quý, sẽ làm cho nó sung mãn.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là vị tỳ-kheo đã thành tựu như lý tác ý tu con đường tám nhánh cao quý, làm cho nó sung mãn?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo tu chánh kiến — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh tư duy — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh ngữ — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh nghiệp — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh mạng — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh tinh tấn — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh niệm — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh định — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ.
Như vậy, này các tỳ-kheo, là vị tỳ-kheo đã thành tựu như lý tác ý tu con đường tám nhánh cao quý, làm cho nó sung mãn."
Kinh Thành Tựu Như Lý Tác Ý, bài thứ năm mươi lăm, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.