Tương Ưng Bộ · SN 35.148
Kinh Thích Hợp Niết-Bàn Về Khổ
Dukkhanibbānasappāyasutta — bài thứ ba
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ ba giữ nguyên khuôn của bài 147 và đổi vô thường thành khổ.
Thấy con mắt là khổ, thấy các sắc là khổ, thấy nhãn thức là khổ, thấy nhãn xúc là khổ. Và cảm thọ sinh khởi do duyên nhãn xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — vị ấy cũng thấy là khổ.
Cùng năm thứ, cùng sáu cửa, cùng một câu kết.
Đọc hai bài cạnh nhau, có một điều đáng chú ý: bài 148 ngắn hơn bài 147 một đoạn — bảy so với tám — vì nó rút gọn phần lưỡi thành "cái lưỡi là khổ, và cũng vậy".
Sự rút gọn ấy là dấu hiệu của truyền miệng: khi khuôn đã dựng, bài sau chỉ cần nêu và bỏ.
Nhưng có một khác biệt về nội dung đáng để ý. Ở bài 147, "vô thường" là một tính chất — cái gì cũng vậy, không cần giải thích. Ở bài 148, "khổ" là một kết luận — và nó chỉ đúng nếu người đọc đã hiểu vì sao vô thường dẫn tới khổ.
Nghĩa là hai bài không hoàn toàn song song, dù hình thức giống hệt. Bài 147 có thể đứng một mình; bài 148 thì cần bài trước.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.
Phẩm Nghiệp Cũ và Mới (Navapurāṇavagga) — phẩm thứ mười lăm của Tương Ưng Sáu Xứ.
Kinh Thích Hợp Niết-Bàn Về Khổ (Dukkhanibbānasappāyasutta) — bài thứ ba.
"Này các tỳ-kheo, Ta sẽ giảng cho các vị về con đường thích hợp với niết-bàn.
Hãy lắng nghe và khéo tác ý.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là con đường thích hợp với niết-bàn?
Ở đây, này các tỳ-kheo, tỳ-kheo thấy con mắt là khổ, thấy các sắc là khổ, thấy nhãn thức là khổ, thấy nhãn xúc là khổ. Và cảm thọ — lạc, khổ hay không khổ không lạc — sinh khởi do duyên nhãn xúc, vị ấy cũng thấy là khổ. Cũng vậy với tai, mũi, thân.
Cái lưỡi là khổ, các vị là khổ, thiệt thức là khổ, thiệt xúc là khổ; và cảm thọ sinh khởi do duyên thiệt xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — vị ấy cũng thấy là khổ. Cũng vậy với tai, mũi, thân.
Ý là khổ, các pháp là khổ, ý thức là khổ, ý xúc là khổ; và cảm thọ sinh khởi do duyên ý xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — vị ấy cũng thấy là khổ.
Này các tỳ-kheo, đấy gọi là con đường thích hợp với niết-bàn."
Bài thứ ba.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.