Kinh Thọ

Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.

Bài thứ năm là thọ, và ở đây lần đầu tiên danh sách nói về cái được cảm nhận chứ không phải cái đang cảm nhận.

Này các tỳ-kheo, thọ do nhãn xúc sinh vô thường, biến đổi, đổi khác.

Có một chi tiết về ngữ pháp đáng để ý. Trong bản Pali, các mục từ bài này trở đi đều ở dạng số nhiều và có dấu hiệu rút gọn pe — nghĩa là phần giữa được đọc tắt. Người tụng đọc chỉ nói mục đầu và mục cuối, còn bốn mục giữa thì ngầm hiểu.

Bản dịch ở đây vẫn ghi đủ sáu mục, vì tiếng Việt không có cách viết tắt tương đương và vì người đọc cần thấy cái danh sách trọn vẹn.

Về nội dung, thọ là chỗ mà lạc, khổ và trung tính xuất hiện. Và điều kinh nói là: cả ba đều vô thường. Không phải chỉ khổ là vô thường, cũng không phải chỉ lạc. Cả cái trung tính cũng vậy.

Câu ấy nghe đơn giản, nhưng nó lấy đi chỗ đứng cuối cùng: nếu ngay cả cái không lạc không khổ cũng biến đổi, thì không có trạng thái nào để nương vào.