Tương Ưng Bộ · SN 35.69
Kinh Upasena Và Con Rắn Độc
Upasenaāsīvisasutta — bài thứ bảy
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ bảy là bài duy nhất trong phẩm không có câu hỏi, không có giảng giải — chỉ có một chuyện xảy ra.
Tôn giả Sāriputta và Tôn giả Upasena cùng trú trong hang Sītavana. Một con rắn độc rơi xuống trên thân Tôn giả Upasena.
Và phản ứng của Tôn giả Upasena là phản ứng mà cả phẩm này đang chuẩn bị:
Này các hiền giả, hãy đến đây, đặt thân tôi lên cái cáng và đưa ra ngoài. Thân này sẽ đổ tan ngay tại đây, như một nắm trấu vậy.
Không hoảng, không cầu cứu, không hỏi vì sao. Chỉ một việc: đưa thân ra ngoài trước khi nó rã.
Rồi Tôn giả Sāriputta thốt lên một câu rất tự nhiên — vì Ngài không thấy dấu hiệu nào của sự biến đổi nơi thân bạn mình: không đổi sắc, không đổi căn. Người sắp chết mà trông như không có gì.
Và Tôn giả Upasena trả lời bằng cách chỉ vào chỗ khác hẳn chỗ người ta thường chỉ:
Này hiền giả Sāriputta, ai mà nghĩ rằng 'Ta là con mắt', hay 'con mắt là của ta' — người như vậy mới có thể thấy thân biến đổi hay các căn đổi khác. Còn ta, ta không nghĩ như vậy. Vậy thì làm sao thân ta lại biến đổi được?
Câu cuối của bài là lời giải thích của kinh, không phải của Tôn giả:
Thật vậy, này hiền giả, tùy miên của ngã mạn 'tôi' và 'của tôi' nơi Tôn giả Upasena đã được nhổ sạch từ lâu.
Thân vẫn rã — bài kinh nói rõ, nó đổ tan như một nắm trấu. Nhưng cái biết rằng "thân này là tôi" đã không còn, nên không có ai ở đó để thấy thân mình đang chết.
Đây là bài duy nhất của phẩm mà cái chết xảy ra ngay trên trang giấy. Và nó xảy ra không có kịch tính — vì không có ai để kịch tính.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.
Phẩm Migajāla (Migajālavagga) — phẩm thứ bảy của Tương Ưng Sáu Xứ.
Kinh Upasena Và Con Rắn Độc (Upasenaāsīvisasutta) — bài thứ bảy.
Một thuở nọ, Tôn giả Sāriputta và Tôn giả Upasena cùng trú tại Rājagaha (Vương Xá), trong hang Sītavana (Rừng Mát), nơi vực thẳm của loài rắn.
Lúc bấy giờ, một con rắn độc đã rơi xuống trên thân Tôn giả Upasena.
Rồi Tôn giả Upasena gọi các tỳ-kheo:
"Này các hiền giả, hãy đến đây, đặt thân tôi lên cái cáng và đưa ra ngoài.
Thân này sẽ đổ tan ngay tại đây,
như một nắm trấu vậy.
Khi nghe vậy, Tôn giả Sāriputta nói với Tôn giả Upasena:
Này hiền giả, chúng tôi không thấy thân của Tôn giả Upasena có gì biến đổi, cũng không thấy các căn có gì đổi khác.
Nhưng Tôn giả Upasena lại nói rằng:
'Này các hiền giả, hãy đến đây, đặt thân tôi lên cái cáng và đưa ra ngoài.
Thân này sẽ đổ tan ngay tại đây,
như một nắm trấu vậy.'
Này hiền giả Sāriputta, ai mà nghĩ rằng:
'Ta là con mắt', hay 'con mắt là của ta'; 'Ta là tai', hay 'tai là của ta'; 'Ta là mũi', hay 'mũi là của ta';
'Ta là lưỡi', hay 'lưỡi là của ta'; 'Ta là thân', hay 'thân là của ta';
'Ta là ý', hay 'ý là của ta'.
Người như vậy, này hiền giả Sāriputta, mới có thể thấy thân biến đổi hay các căn đổi khác.
Còn ta, này hiền giả Sāriputta, ta không nghĩ như vậy:
'Ta là con mắt', hay 'con mắt là của ta'; 'Ta là tai', hay 'tai là của ta'; 'Ta là mũi', hay 'mũi là của ta';
'Ta là lưỡi', hay 'lưỡi là của ta'; 'Ta là thân', hay 'thân là của ta';
'Ta là ý', hay 'ý là của ta'.
Vậy thì, này hiền giả Sāriputta, làm sao thân ta lại biến đổi, làm sao các căn ta lại đổi khác được?
Thật vậy, này hiền giả, tùy miên của ngã mạn 'tôi' và 'của tôi' nơi Tôn giả Upasena đã được nhổ sạch từ lâu.
Vì thế Tôn giả Upasena không nghĩ rằng:
'Ta là con mắt', hay 'con mắt là của ta'; 'Ta là tai', hay 'tai là của ta';
'Ta là mũi', hay 'mũi là của ta'; 'Ta là lưỡi', hay 'lưỡi là của ta';
'Ta là thân', hay 'thân là của ta'; 'Ta là ý', hay 'ý là của ta'.
Rồi các tỳ-kheo ấy đặt thân Tôn giả Upasena lên cáng và đưa ra ngoài.
Rồi thân của Tôn giả Upasena đổ tan ngay tại chỗ ấy,
như một nắm trấu vậy."
Bài thứ bảy.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.