Tương Ưng Bộ · SN 35.70

Kinh Upavāṇa Và Pháp Thiết Thực Hiện Tại

Upavāṇasandiṭṭhikasutta — bài thứ tám

6 phút đọc · đối chiếu Pali trên SuttaCentral

Giới thiệu bài kinh

Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.

Bài thứ tám là một trong những bài quan trọng nhất của cả tương ưng, và nó bắt đầu bằng một cụm từ quen thuộc được dùng làm câu hỏi:

Bạch Thế Tôn, người ta nói 'pháp là thiết thực hiện tại, pháp là thiết thực hiện tại'. Đến mức nào thì pháp là thiết thực hiện tại, không cần chờ thời gian, hãy đến mà xem, có thể dẫn tới, bậc trí tự mình biết rõ?

Năm tính từ ấy là mô tả chuẩn của pháp trong kinh điển. Và câu trả lời của Đức Thế Tôn làm một việc mà ít ai ngờ: Ngài không đưa ra một định nghĩa. Ngài đưa ra một tình huống quan sát được.

Này Upavāṇa, ở đây một tỳ-kheo sau khi thấy sắc bằng mắt, cảm nhận được sắc ấy và cảm nhận được tham đối với sắc ấy. Và vị ấy biết rõ: 'Ta có tham đối với các sắc ở bên trong.' Chính chỗ ấy, này Upavāṇa, pháp là thiết thực hiện tại.

Đọc kỹ thì đây là một phát hiện lớn. Cái làm cho pháp "thiết thực hiện tại" không phải một chân lý siêu hình. Nó là khả năng tự biết mình đang tham — ngay lúc đang tham.

Và nửa sau của bài còn đi xa hơn: khi không có tham, vị ấy cũng biết rõ 'Ta không có tham đối với các sắc ở bên trong.' Chính chỗ ấy cũng là pháp thiết thực hiện tại.

Nghĩa là: chỗ để chứng pháp không phải trạng thái sạch. Nó là chỗ có thể quan sát được — dù đang tham hay đang không tham. Cái cần thiết chỉ là biết rõ cái đang có.

Đó là lý do năm tính từ kia không phải lời tán thán. Chúng là một lời mời kiểm tra: hãy đến mà xem — ngay chỗ mắt đang thấy, ngay chỗ tham đang có mặt hoặc đang vắng.

Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.

Phẩm Migajāla (Migajālavagga) — phẩm thứ bảy của Tương Ưng Sáu Xứ.

Kinh Upavāṇa Và Pháp Thiết Thực Hiện Tại (Upavāṇasandiṭṭhikasutta) — bài thứ tám.

Rồi Tôn giả Upavāṇa đi đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên.

Ngồi một bên, Tôn giả Upavāṇa bạch Đức Thế Tôn rằng:

"Bạch Thế Tôn, người ta nói 'pháp là thiết thực hiện tại, pháp là thiết thực hiện tại'.

Bạch Thế Tôn, đến mức nào thì pháp là thiết thực hiện tại, không cần chờ thời gian, hãy đến mà xem, có thể dẫn tới, bậc trí tự mình biết rõ?

Này Upavāṇa, ở đây một tỳ-kheo sau khi thấy sắc bằng mắt, cảm nhận được sắc ấy và cảm nhận được tham đối với sắc ấy.

Và vị ấy biết rõ: 'Ta có tham đối với các sắc ở bên trong.'

Này Upavāṇa, chính chỗ mà một tỳ-kheo sau khi thấy sắc bằng mắt, cảm nhận được sắc ấy và cảm nhận được tham đối với sắc ấy,

và biết rõ: 'Ta có tham đối với các sắc ở bên trong' —

chính chỗ ấy, này Upavāṇa, pháp là thiết thực hiện tại, không cần chờ thời gian, hãy đến mà xem, có thể dẫn tới, bậc trí tự mình biết rõ.

Lại nữa, này Upavāṇa, ở đây một tỳ-kheo sau khi nếm vị bằng lưỡi, cảm nhận được vị ấy và cảm nhận được tham đối với vị ấy.

Và vị ấy biết rõ: 'Ta có tham đối với các vị ở bên trong.'

Này Upavāṇa, chính chỗ mà một tỳ-kheo sau khi nếm vị bằng lưỡi, cảm nhận được vị ấy và cảm nhận được tham đối với vị ấy,

và biết rõ: 'Ta có tham đối với các vị ở bên trong' — chính chỗ ấy, này Upavāṇa, pháp là thiết thực hiện tại, không cần chờ thời gian, hãy đến mà xem, có thể dẫn tới, bậc trí tự mình biết rõ.

Lại nữa, này Upavāṇa, ở đây một tỳ-kheo sau khi biết pháp bằng ý, cảm nhận được pháp ấy và cảm nhận được tham đối với pháp ấy.

Và vị ấy biết rõ: 'Ta có tham đối với các pháp ở bên trong.'

Này Upavāṇa, chính chỗ mà một tỳ-kheo sau khi biết pháp bằng ý, cảm nhận được pháp ấy và cảm nhận được tham đối với pháp ấy,

và biết rõ: 'Ta có tham đối với các pháp ở bên trong' —

Này Upavāṇa, ở đây một tỳ-kheo sau khi thấy sắc bằng mắt, cảm nhận được sắc ấy nhưng không cảm nhận được tham đối với sắc ấy.

Và vị ấy biết rõ: 'Ta không có tham đối với các sắc ở bên trong.'

Này Upavāṇa, chính chỗ mà một tỳ-kheo sau khi thấy sắc bằng mắt, cảm nhận được sắc ấy nhưng không cảm nhận được tham đối với sắc ấy,

và biết rõ: 'Ta không có tham đối với các sắc ở bên trong' —

Lại nữa, này Upavāṇa, ở đây một tỳ-kheo sau khi nếm vị bằng lưỡi, cảm nhận được vị ấy nhưng không cảm nhận được tham đối với vị ấy; và vị ấy biết rõ: 'Ta không có tham đối với các vị ở bên trong'.

Lại nữa, này Upavāṇa, ở đây một tỳ-kheo sau khi biết pháp bằng ý, cảm nhận được pháp ấy nhưng không cảm nhận được tham đối với pháp ấy.

Và vị ấy biết rõ: 'Ta không có tham đối với các pháp ở bên trong.'

Này Upavāṇa, chính chỗ mà một tỳ-kheo sau khi biết pháp bằng ý, cảm nhận được pháp ấy nhưng không cảm nhận được tham đối với pháp ấy,

và biết rõ: 'Ta không có tham đối với các pháp ở bên trong' —

chính chỗ ấy, này Upavāṇa, pháp là thiết thực hiện tại, không cần chờ thời gian, hãy đến mà xem, có thể dẫn tới, bậc trí tự mình biết rõ."

Bài thứ tám.

Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.

Về phương pháp dịch →