Tương Ưng Bộ · SN 35.230
Kinh Ví Dụ Người Đánh Cá
Bāḷisikopamasutta — bài thứ sáu mươi ba
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ ba đổi hẳn hình ảnh: từ biển sang lưỡi câu.
Ví như, này các tỳ-kheo, một người đánh cá quăng lưỡi câu có mồi xuống một vũng nước sâu. Một con cá nào đó nhìn thấy mồi liền đớp lấy. Như vậy, này các tỳ-kheo, con cá ấy đã nuốt lưỡi câu, đã rơi vào sự khốn khổ, vào tai họa của người đánh cá, bị người đánh cá làm theo ý muốn.
Rồi áp dụng:
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, có sáu lưỡi câu ở trong đời, đưa chúng sinh tới khốn khổ, tới sự chết chóc.
Sáu lưỡi câu là sáu cảnh — nhưng không phải tự thân sáu cảnh. Lưỡi câu là cái mồi, và cái làm con cá mắc là sự đớp:
Nếu một tỳ-kheo vui thích, hoan nghênh, bám vào đó, thì này các tỳ-kheo, tỳ-kheo ấy được gọi là kẻ đã nuốt lưỡi câu, đã rơi vào khốn khổ, vào tai họa, bị Ác ma làm theo ý muốn.
Ba động từ ấy — abhinandati, abhivadati, ajjhosāya tiṭṭhati — là ba giai đoạn của một sự nuốt: thích, khen, bám. Và cả ba xảy ra rất nhanh, nhanh hơn ta tưởng.
Nhưng bài này có một nửa thứ hai, và đó là chỗ nó khác mọi bài trước: con cá có thể không đớp.
Nếu một tỳ-kheo không vui thích, không hoan nghênh, không bám vào đó, thì này các tỳ-kheo, tỳ-kheo ấy được gọi là kẻ không nuốt lưỡi câu; vị ấy đã bẻ gãy lưỡi câu, đã làm vỡ lưỡi câu, không rơi vào khốn khổ, không rơi vào tai họa, không bị Ác ma làm theo ý muốn.
Đã bẻ gãy lưỡi câu — hình ảnh ấy rất cụ thể, và nó nói một điều mà các bài trước chỉ nói trừu tượng: sự tự do là một hành động, không phải một trạng thái.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.
Phẩm Biển (Samuddavagga) — phẩm thứ mười tám của Tương Ưng Sáu Xứ.
Kinh Ví Dụ Người Đánh Cá (Bāḷisikopamasutta) — bài thứ sáu mươi ba.
"Ví như, này các tỳ-kheo, một người đánh cá quăng lưỡi câu có mồi xuống một vũng nước sâu.
Một con cá nào đó nhìn thấy mồi liền đớp lấy.
Như vậy, này các tỳ-kheo, con cá ấy đã nuốt lưỡi câu, đã rơi vào sự khốn khổ, vào tai họa của người đánh cá, bị người đánh cá làm theo ý muốn.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, có sáu lưỡi câu ở trong đời, đưa chúng sinh tới khốn khổ, tới sự chết chóc.
Sáu ấy là gì?
Này các tỳ-kheo, có những sắc được nhận biết bằng mắt — đáng yêu, đáng ưa, dễ chịu, dễ thương, đi kèm với dục, hấp dẫn.
Nếu một tỳ-kheo vui thích, hoan nghênh, bám vào đó,
thì này các tỳ-kheo, tỳ-kheo ấy được gọi là kẻ đã nuốt lưỡi câu, đã rơi vào khốn khổ, vào tai họa, bị Ác ma làm theo ý muốn. Cũng vậy với các tiếng, các mùi, các vật chạm.
Này các tỳ-kheo, có những vị được nhận biết bằng lưỡi — đáng yêu, đáng ưa, dễ chịu, dễ thương, đi kèm với dục, hấp dẫn.
Này các tỳ-kheo, có những pháp được nhận biết bằng ý — đáng yêu, đáng ưa, dễ chịu, dễ thương, đi kèm với dục, hấp dẫn.
Nếu một tỳ-kheo vui thích, hoan nghênh, bám vào đó,
thì này các tỳ-kheo, tỳ-kheo ấy được gọi là kẻ đã nuốt lưỡi câu, đã rơi vào khốn khổ, vào tai họa của Ác ma, bị Ác ma làm theo ý muốn.
Này các tỳ-kheo, có những sắc được nhận biết bằng mắt — đáng yêu, đáng ưa, dễ chịu, dễ thương, đi kèm với dục, hấp dẫn.
Nếu một tỳ-kheo không vui thích, không hoan nghênh, không bám vào đó, thì này các tỳ-kheo, tỳ-kheo ấy được gọi là kẻ không nuốt lưỡi câu; vị ấy đã bẻ gãy lưỡi câu, đã làm vỡ lưỡi câu, không rơi vào khốn khổ, không rơi vào tai họa, không bị Ác ma làm theo ý muốn. Cũng vậy với các tiếng, các mùi, các vật chạm.
Này các tỳ-kheo, có những vị được nhận biết bằng lưỡi — đáng yêu, đáng ưa, dễ chịu, dễ thương, đi kèm với dục, hấp dẫn.
Này các tỳ-kheo, có những pháp được nhận biết bằng ý — đáng yêu, đáng ưa, dễ chịu, dễ thương, đi kèm với dục, hấp dẫn.
Nếu một tỳ-kheo không vui thích, không hoan nghênh, không bám vào đó, thì này các tỳ-kheo, tỳ-kheo ấy được gọi là kẻ không nuốt lưỡi câu; vị ấy đã bẻ gãy lưỡi câu, đã làm vỡ lưỡi câu, không rơi vào khốn khổ, không rơi vào tai họa, không bị Ác ma làm theo ý muốn."
Bài thứ ba.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.