Tương Ưng Bộ · SN 22.26
Kinh Vị Ngọt
Assādasutta — bài thứ năm
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Vị Ngọt (Assādasutta) là bài duy nhất trong phẩm kể chuyện quá khứ của chính Đức Thế Tôn — và kể bằng ba chữ rất lạ: vị ngọt, cái hại, lối ra.
Này các tỳ-kheo, trước khi ta giác ngộ, khi còn là người chưa giác ngộ nhưng đang hướng tới giác ngộ, ta suy nghĩ: "Cái vị ngọt, cái hại và lối ra của sắc... thọ... tưởng... các hành... thức là gì?"
Ba chữ ấy là một cách nhìn trọn vẹn hơn hẳn cách nhìn một chiều:
| Cái hại (ādīnava) | sắc là vô thường, khổ, hay hư hoại — cái khiến ta phải trả giá |
| Lối ra (nissaraṇa) | từ bỏ tham và dục đối với sắc — chỗ thoát |
Bài học nằm ở chỗ ba thứ ấy phải thấy cùng lúc. Thấy vị ngọt mà không thấy cái hại thì dính. Thấy cái hại mà không thấy lối ra thì tuyệt vọng. Chỉ khi ba cái đứng cạnh nhau, tâm mới rời được mà không cần tự dối mình rằng chẳng có gì ngọt.
Và câu kết là lời tuyên bố của một người đã đi hết đường — không phải một lý thuyết: "Sự giải thoát của ta không còn lay chuyển; đây là lần sinh cuối; nay không còn tái sinh nữa."
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Uẩn (Khandhasaṃyutta), tương ưng thứ 22.
Phẩm Gánh Nặng (Bhāravagga) — phẩm thứ ba của Tương Ưng Uẩn.
Kinh Vị Ngọt (Assādasutta) — bài thứ năm.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī.
"Này các tỳ-kheo, trước khi ta giác ngộ, khi còn là người chưa giác ngộ nhưng đang hướng tới giác ngộ, ta suy nghĩ:
'Cái vị ngọt, cái hại và lối ra của sắc là gì,
của thọ là gì,
của tưởng là gì,
của các hành là gì,
của thức là gì?'
Rồi này các tỳ-kheo, ta suy nghĩ tiếp:
'Lạc và hỷ sinh khởi từ sắc — đó là vị ngọt của sắc.
Sắc ấy là vô thường, là khổ, là hay hư hoại — đó là cái hại của sắc.
Sự từ bỏ, sự đoạn trừ tham và dục đối với sắc — đó là lối ra của sắc.
Lạc và hỷ sinh khởi từ thọ — đó là vị ngọt của thọ.
Thọ ấy là vô thường, là khổ, là hay hư hoại — đó là cái hại của thọ.
Sự từ bỏ, sự đoạn trừ tham và dục đối với thọ — đó là lối ra của thọ.
Lạc và hỷ sinh khởi từ tưởng — đó là vị ngọt của tưởng. Tưởng ấy là vô thường, là khổ, là hay hư hoại — đó là cái hại của tưởng. Sự từ bỏ, sự đoạn trừ tham và dục đối với tưởng — đó là lối ra của tưởng.
Lạc và hỷ sinh khởi từ các hành — đó là vị ngọt của các hành.
Các hành ấy là vô thường, là khổ, là hay hư hoại — đó là cái hại của các hành.
Sự từ bỏ, sự đoạn trừ tham và dục đối với các hành — đó là lối ra của các hành.
Lạc và hỷ sinh khởi từ thức — đó là vị ngọt của thức.
Thức ấy là vô thường, là khổ, là hay hư hoại — đó là cái hại của thức.
Sự từ bỏ, sự đoạn trừ tham và dục đối với thức — đó là lối ra của thức.'
Và này các tỳ-kheo, bao lâu ta chưa thật sự hiểu rõ vị ngọt, cái hại và lối ra của năm thủ uẩn này đúng như thật,
thì này các tỳ-kheo, ta chưa tuyên bố trước thế giới chư thiên, ma vương, Phạm thiên, trước đám đông sa-môn, bà-la-môn, chư thiên và loài người rằng ta đã giác ngộ vô thượng chánh đẳng giác.
Nhưng khi ta đã thật sự hiểu rõ vị ngọt, cái hại và lối ra của năm thủ uẩn này đúng như thật, thì này các tỳ-kheo, ta tuyên bố trước thế giới chư thiên, ma vương, Phạm thiên, trước đám đông sa-môn, bà-la-môn, chư thiên và loài người rằng ta đã giác ngộ vô thượng chánh đẳng giác.
Và tri kiến khởi lên nơi ta:
'Sự giải thoát của ta không còn lay chuyển; đây là lần sinh cuối; nay không còn tái sinh nữa.'"
Kinh Vị Ngọt, bài thứ năm, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.