Tương Ưng Bộ · SN 47.3
Kinh Vị Tỳ-kheo
Bhikkhusutta — bài thứ ba
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Vị Tỳ-kheo (Bhikkhusutta) bắt đầu bằng một cảnh rất thường trong kinh: một vị tỳ-kheo đến xin Đức Thế Tôn dạy vắn tắt, để vị ấy vào rừng sống một mình.
Đức Thế Tôn trả lời bằng một câu không dễ nghe: "Một số người ở đây cứ xin Ta dạy, rồi sau khi Ta dạy thì lại cho rằng phải đi theo Ta." Rồi Ngài dạy thật — và điều được dạy không bắt đầu bằng thiền, mà bằng giới và cái thấy.
Đoạn quan trọng nhất của bài là chữ tividha — ba cách. Bốn chỗ quán niệm không chỉ quán bên trong mình, cũng không chỉ quán người khác: có ba cách, là bên trong, bên ngoài, và cả hai cùng lúc.
Và câu kết là một lời hứa rất cụ thể: nếu giữ được như vậy, thì dù ngày hay đêm qua đi, điều đáng chờ không phải là thoái lui mà là lớn lên.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Niệm Xứ (Satipaṭṭhānasaṃyutta), tương ưng thứ 47.
Phẩm Ambapālī (Ambapālivagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Niệm Xứ.
Kinh Vị Tỳ-kheo (Bhikkhusutta) — bài thứ ba.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú ở Sāvatthī, trong rừng Jeta, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika.
Rồi một vị tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn; đến rồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, vị tỳ-kheo ấy nói với Đức Thế Tôn:
"Bạch Thế Tôn, lành thay, xin Đức Thế Tôn dạy con tóm tắt giáo pháp — để con nghe xong, sống một mình nơi vắng vẻ, không buông lung, nhiệt tâm, quyết chí."
"Cũng vậy, ở đây một số người ngu cứ xin Ta dạy, rồi khi Ta đã dạy thì lại cho rằng phải bám theo Ta."
"Bạch Thế Tôn, xin Đức Thế Tôn dạy con tóm tắt giáo pháp; xin bậc Thiện Thệ ấy dạy tóm tắt giáo pháp. May ra con hiểu được ý của lời Đức Thế Tôn dạy; may ra con trở thành người thừa tự lời Đức Thế Tôn dạy."
"Vậy thì, này tỳ-kheo, ông hãy làm cho sạch ngay từ đầu — nơi các pháp thiện.
Cái đầu của các pháp thiện là gì?
Là giới thật trong sạch, và cái thấy ngay thẳng.
Này tỳ-kheo, khi nào giới của ông thật trong sạch và cái thấy của ông ngay thẳng, thì này tỳ-kheo, ông hãy nương vào giới, đứng trên giới, mà tu bốn chỗ quán niệm theo ba cách.
Bốn ấy là gì?
Này tỳ-kheo, ở đây ông hãy trú quán thân nơi thân bên trong — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
hãy trú quán thân nơi thân bên ngoài — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
hãy trú quán thân nơi thân cả bên trong lẫn bên ngoài — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Hãy trú quán thọ nơi các thọ bên trong —
hãy trú quán thọ nơi các thọ bên ngoài —
hãy trú quán thọ nơi các thọ cả bên trong lẫn bên ngoài — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Hãy trú quán tâm nơi tâm bên trong —
hãy trú quán tâm nơi tâm bên ngoài —
hãy trú quán tâm nơi tâm cả bên trong lẫn bên ngoài — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Hãy trú quán pháp nơi các pháp bên trong —
hãy trú quán pháp nơi các pháp bên ngoài —
hãy trú quán pháp nơi các pháp cả bên trong lẫn bên ngoài — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Này tỳ-kheo, khi nào ông nương vào giới, đứng trên giới, mà tu bốn chỗ quán niệm theo ba cách như vậy, thì này tỳ-kheo, dù đêm hay ngày qua đi, ở nơi ông chỉ có thể chờ đợi sự lớn lên trong các pháp thiện, không có sự thoái lui."
Rồi vị tỳ-kheo ấy hoan hỷ, tán thán lời Đức Thế Tôn dạy, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn, đi vòng phía bên phải rồi ra đi.
Rồi vị tỳ-kheo ấy sống một mình nơi vắng vẻ, không buông lung, nhiệt tâm, quyết chí; chẳng bao lâu, ngay trong đời này, vị ấy tự mình chứng biết và chứng đạt đến chỗ tối thượng của đời sống phạm hạnh — chính là chỗ mà những người con nhà tử tế vì nó mà xuất gia từ nhà ra không nhà.
Vị ấy biết rõ: "Sinh đã hết, đời sống phạm hạnh đã sống xong, việc cần làm đã làm xong, không còn phải trở lại đời này nữa."
Và vị tỳ-kheo ấy trở thành một vị A-la-hán.
Kinh Vị Tỳ-kheo, bài thứ ba, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.