Tương Ưng Bộ · SN 22.113
Kinh Vô Minh
Avijjāsutta — bài thứ một
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Vô Minh (Avijjāsutta) mở phẩm mới bằng câu hỏi đơn giản nhất và khó nhất: vô minh là gì?
Bạch Thế Tôn, người ta nói "vô minh". Vô minh là gì? Và thế nào được gọi là người vô minh?
Câu trả lời không phải "không biết Phật pháp", không phải "không hiểu giáo lý". Mà là:
Này tỳ-kheo, đó là khi người phàm phu không học không hiểu sắc, sự sinh khởi của sắc, sự chấm dứt của sắc, và con đường dẫn đến sự chấm dứt của sắc — và cũng vậy với thọ, tưởng, các hành, thức.
Vô minh, theo định nghĩa này, không phải thiếu kiến thức mà là thiếu cái nhìn về chính mình. Một người có thể biết cả Tam tạng mà vẫn không hiểu sự sinh khởi của nỗi khổ mình đang mang.
Và định nghĩa ấy có một hệ quả không nhẹ: không ai vô minh thay mình, cũng không ai hết vô minh thay mình.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Uẩn (Khandhasaṃyutta), tương ưng thứ 22.
Phẩm Người Thuyết Pháp (Dhammakathikavagga) — phẩm thứ bảy của Tương Ưng Uẩn.
Kinh Vô Minh (Avijjāsutta) — bài thứ một.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī.
Bấy giờ một tỳ-kheo đi đến chỗ Đức Thế Tôn,
đảnh lễ Ngài, ngồi xuống một bên và bạch:
"Bạch Thế Tôn, người ta nói 'vô minh'.
Vô minh là gì?
Và thế nào được gọi là người vô minh?"
"Này tỳ-kheo, đó là khi người phàm phu không học không hiểu sắc, không hiểu sự sinh khởi của sắc, không hiểu sự chấm dứt của sắc, không hiểu con đường dẫn đến sự chấm dứt của sắc.
Không hiểu thọ, sự sinh khởi của thọ, sự chấm dứt của thọ, con đường dẫn đến sự chấm dứt của thọ.
Không hiểu tưởng, sự sinh khởi của tưởng, sự chấm dứt của tưởng, con đường dẫn đến sự chấm dứt của tưởng.
Không hiểu các hành, sự sinh khởi của các hành, sự chấm dứt của các hành, con đường dẫn đến sự chấm dứt của các hành.
Không hiểu thức, sự sinh khởi của thức, sự chấm dứt của thức, và con đường dẫn đến sự chấm dứt của thức.
Đó được gọi là vô minh.
Và đó là cách được gọi là người vô minh."
Kinh Vô Minh, bài thứ nhất, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.