Tương Ưng Bộ · SN 35.7
Kinh Vô Thường Nội Phần (II)
Ajjhattāniccātītānāgatasutta — bài thứ bảy
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Vô Thường Nội Phần (II) (Ajjhattāniccātītānāgatasutta) đưa vào một chiều mới: thời gian.
Sáu bài đầu chỉ nói về cái đang có mặt. Bài này hỏi thêm một câu khó hơn:
"Mắt, này các tỳ-kheo, là vô thường — đã qua và chưa đến; huống nữa là mắt hiện tại."
Cấu trúc ấy là một đòn bẩy. Nếu cái đã qua và cái chưa đến — hai thứ không hiện hữu — còn vô thường, thì cái đang hiện hữu còn vô thường đến mức nào? Kinh dùng chữ ko pana vādo, "huống nữa là", và nó không cần nói thêm gì.
Rồi bài chuyển sang thái độ. Ba mệnh đề, theo đúng thứ tự thời gian:
đối với cái đã qua — không còn mong đợi; đối với cái chưa đến — không hoan hỷ; đối với cái hiện tại — đang thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt.
Đây là chỗ nhiều người tu bị kẹt: họ cố không nghĩ về quá khứ và tương lai, trong khi kinh không đòi thế. Kinh chỉ nói đừng đặt lòng mình ở đó. Quá khứ vẫn được nhớ; tương lai vẫn được lo. Nhưng không có gì để mong, không có gì để mừng.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.
Phẩm Vô Thường (Aniccavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Sáu Xứ.
Kinh Vô Thường Nội Phần (II) (Ajjhattāniccātītānāgatasutta) — bài thứ bảy.
"Mắt là vô thường, đã qua và chưa đến;
huống nữa là mắt hiện tại.
Thấy vậy, này các tỳ-kheo, vị thánh đệ tử đã nghe nhiều không còn mong đợi nơi mắt đã qua;
không hoan hỷ với mắt chưa đến;
đang thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt mắt hiện tại.
Tai là vô thường, đã qua và chưa đến; huống nữa là tai hiện tại. Thấy vậy, này các tỳ-kheo, vị thánh đệ tử đã nghe nhiều không còn mong đợi nơi tai đã qua; không hoan hỷ với tai chưa đến; và đang thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt tai hiện tại.
Mũi là vô thường, đã qua và chưa đến; huống nữa là mũi hiện tại. Thấy vậy, này các tỳ-kheo, vị thánh đệ tử đã nghe nhiều không còn mong đợi nơi mũi đã qua; không hoan hỷ với mũi chưa đến; và đang thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt mũi hiện tại.
Lưỡi là vô thường, đã qua và chưa đến;
huống nữa là lưỡi hiện tại.
Thấy vậy, này các tỳ-kheo, vị thánh đệ tử đã nghe nhiều không còn mong đợi nơi lưỡi đã qua;
không hoan hỷ với lưỡi chưa đến;
đang thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt lưỡi hiện tại.
Thân là vô thường, đã qua và chưa đến; huống nữa là thân hiện tại. Thấy vậy, này các tỳ-kheo, vị thánh đệ tử đã nghe nhiều không còn mong đợi nơi thân đã qua; không hoan hỷ với thân chưa đến; và đang thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt thân hiện tại.
Ý là vô thường, đã qua và chưa đến;
huống nữa là ý hiện tại.
Thấy vậy, này các tỳ-kheo, vị thánh đệ tử đã nghe nhiều không còn mong đợi nơi ý đã qua;
không hoan hỷ với ý chưa đến;
đang thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt ý hiện tại."
Bài thứ bảy.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.